Miejsca podróży studyjnej

KALSKO

Miejscowość położona jest w odległości 7 km na północny wschód od Międzyrzecza przy drodze do Rokitna. Kalsko posiada genezę średniowieczną. Najstarsza wzmianka dotycząca wsi pochodzi z 1390 roku, w związku z jej sprzedażą przez Wincentego z Chyciny na rzecz cystersów z Zemska. W 1407 roku transakcja została potwierdzona przez króla Władysława Jagiełłę. W 1460 roku ustalono wymiar zobowiązań wobec zamku w Międzyrzeczu. Według wykazu z 1564 roku Kalsko płaciło 36 groszy wieprzowego, a każdy z kmieci po ćwierci owsa i żyta, kurze oraz po 11 jajek. Osobne opłaty odprowadzano na rzecz klasztoru. Od 1580 roku Kalsko podlegało klasztorowi w Bledzewie w związku z translokacją konwentu z Zemska. Było tutaj 15 zagrodników, ośmiu komorników, kowal i pastuch. Gospodarowano na ponad 11 łanach. W 1688 roku spłonęła zabudowa wsi włącznie z kościołem. W 1790 roku w Kalsku było „domów poślednich 11, zagrodniczych 19”. W 1796 roku rząd pruski dokonał sekularyzacji dóbr kościelnych, a 1836 roku kasaty klasztoru. W związku z tym 374 ha ziemi stało się własnością państwa (tzw. królewszczyzna). W tym czasie wieś liczyła 352 mieszkańców, 45 domów i młyn. Około 1880 roku gmina obejmowała wieś i Kalski Młyn, łącznie 43 domy i 369 mieszkańców. Odnotowano przy tym, że mieszkało tutaj zaledwie 19 ewangelików. Do królewszczyzny zaliczono cztery domy i 61 mieszkańców. W 1912 roku gmina obejmowała wieś i gajówkę. W Kalsku znajdował się urząd pocztowy. W tym czasie mieszkało tutaj około 450 mieszkańców.

Kościół

Prawdopodobnie fundatorami kościoła byli cystersi. W 1508 roku zaliczono Kalsko do parafii w Rokitnie, ale już w księdze beneficiorum z 1510 roku odnotowano, że znajdował się tutaj kościół parafialny. Według wizytacji z 1589 roku do parafii należały trzy morgi, które uprawiał zagrodnik Jorg Teclich. Według wizytacji z 1640 roku była to świątynia drewniana, wyposażona w trzy dzwony, albę i komżę. Kościół wymagał pilnego remontu. W 1661 roku cystersi ufundowali nową świątynię pw. św. Bartłomieja, która została konsekrowana w 1669 roku przez biskupa poznańskiego Mariana Kurskiego. W 1688 roku świątynia została spalona. Obecny kościół został wybudowany w latach 1692-1693 z zachowaniem pierwotnego wezwania. Fundusze pochodziły ze składek mieszkańców i ze środków opata bledzewskiego Jana Kazimierza Białobockiego. Kościół opisano w inwentarzu z lat 1847-1850, w następujący sposób: … kościół ma 50 stóp długości i 25 stóp szerokości. Stan dobry. Wieża drewniana kryta gontem, a w niej dwa dzwony, jeden z nich z napisem Divino Cultui s. Bartolomei. W kościele trzy ołtarze: św. Bartłomieja, św. Jana Nepomucena, św. Bernarda. Jest tam także starodawny feretron z obrazem Batki Bożej Rokitniańskiej w srebrnej sukience. Podziemi nie ma. Nie przechowuje się tutaj Santissimum, a wystawienie Jego urządzono dwa razy w roku. Odpustu nie odprawiano, a Mszę Św. odprawiano co trzecią niedzielę w miesiącu. W materiałach źródłowych z lat 1830-1897 odnotowano wydatki na remonty świątyni. I tak: w 1845 roku poprawiono dach kryty gontem. W latach 1852-1864 wymieniono pokrycie z gontu na dachówkę ceramiczną karpiówkę, a na wieży wprowadzono blachę. W 1875 roku naprawiono drzwi kościelne, a w1892 roku okna.

Kościół w Kalsku został wybudowany w konstrukcji zrębowej i zabezpieczony równocześnie od zewnątrz ścianami ryglowymi. Świątynia w swym obecnym kształcie to budowla złożona z czworobocznej nawy z wyodrębnionym po stronie wschodniej prezbiterium, zamkniętym trójbocznie oraz zakrystii i współczesnej kruchty. Wewnątrz czytelna konstrukcja zrębowa ścian obwodowych. Z budową świątyni związana jest belka tęczowa z datą 1692. Pokrycie dachu nad nawą i prezbiterium stanowi dachówka ceramiczna karpiówka. Fasada zachodnia i wieża oszalowana jest deskami. Jej zwieńczenie stanowi ośmioboczny hełm z latarnią oraz wiatrowskaz z datą budowy: 1693 i inicjałami opata Jana Kazimierza Białobockiego. We wnętrzu zachował się barokowy wystrój i wyposażenie.

Wystrój i wyposażenie kościoła:

  • ołtarz główny – neogotycki z końca XIX wieku, o architektonicznym retabulum z bogatym detalem (maswerki, rozety, pinakle) z obrazem św. Bartłomieja;
  • ołtarz boczny św. Bernarda z Clairvaux – barokowy z około 1693 roku, o architektonicznym retabulum, ujęty uszakami, zwieńczony dekoracją o motywie kuli z płomieniami, z dwoma obrazami: św. Bernarda z Clairvaux i św. Jana Nepomucena;
  • ołtarz boczny św. Bartłomieja – barokowy z około 1693 roku, o smukłej nadstawie, ujęty uszakami,  z dwoma obrazami: św. Bartłomieja i MB Królowej Nieba i Ziemi;
  • prospekt organowy – barokowy z 2 ćwierci XVIII wieku, o symetrycznej kompozycji architektonicznej (organy piszczałkowe niesprawne);
  • krucyfiks barokowy – z około 1693 roku, z drewnianą pasją o naturalnych rozmiarach, przemalowany współcześnie;
  • krucyfiks barokowy, o charakterze ludowym, z przełomu XVIII i XIX wieku, o drewnianej pasji;
  • rzeźby czterech Ewangelistów i św. Piotra – późnobarokowe, z połowy XVIII wieku, polichromowane, umieszczone na profilowanych konsolach;
  • feretron z przełomu XIX i XX wieku – z dwoma obrazami: Matka Boża Rokitniańska i Matka Boża Szkaplerzną;
  • obraz Matki Bożej Apokaliptycznej – z 1 połowy XIX wieku, w owalnej ramie ze srebrną koszulką;
  • cztery cynowe lichtarze ołtarzowe – barokowe z połowy XVIII wieku (jeden datowany na 1749 rok);
  • dzwonek z zawieszeniem – regencyjny z 2 ćw. XVIII wieku, spiżowy z kutym, żelaznym obramieniem.

Literatura: C. Nowakowski, C. Witek, W. Witek, Katalog architektury sakralnej gminy Międzyrzecz, t. XXV, cz. 1 i 2, Szczecin 1997; M. Tureczek, Zabytki w krajobrazie kulturowym Międzyrzecza i okolic, Międzyrzecz 2012; Zabytki północnej części województwa lubuskiego, pod red. J. Lewczuk, B. Skaziński, Gorzów Wlkp.-Zielona Góra, 2003, s. 85.


GORZYCA

Miejscowość położona jest w odległości 5 km na zachód od Międzyrzecza. Wieś posiada genezę średniowieczną, a najstarsza wzmianka na jej temat pochodzi z 1239 roku. Wymienieni zostali wówczas Beniamin i Bogumił, którzy rozgraniczali grunty między Gorzycą a Popowem. Ponownie wzmiankowana w dokumencie Bolesława Pobożnego z 1259 roku. Była to wówczas stosunkowo duża wieś z kościołem parafialnym. W dokumencie z 1303 roku wymieniony został pleban Jan z Gorzycy. Miejscowość należała wówczas do rodu Zarębów. W dokumentach z XIV i XV wieku wymieniani byli właściciele tutejszych dóbr: Tylik (1390), Nietart (1402-1420), a następnie jego córka – Małgorzata (1432). W latach 1417-1418 współwłaścicielami byli Jan i Bogusław, a po nich Adam Ogonka i jego syn Jakub, który sprzedał czwartą cześć wsi, młyna, boru, łąk i barci Piotrowi Konopce z Bukowca. Później właścicielem był Mikołaj Wata, a w latach 1449-1452 Jarosław Żbik, który dokonał zakupu od Jana Polickiego. W 1468 roku jako kolatorzy kościoła występowali Maciej i Bruneta (dzieci Sędziwoja Wata), niejaki Jan Wsthaga i Piotr Bukowiecki. Dalej postępował proces rozdrobnienia. W 1472 roku jako właściciel występował Piotr Kwilecki, następnie Jan Gorzycki, a na początku XVI wieku Anna Lutoska.

W 1508 roku podatki płacono z ośmiu łanów i dwóch karczem, w 1563 roku z czterech łanów, karczmy, kowala i sześciu komorników, w 1564 roku ponownie z ośmiu łanów. W .latach 1464-1565 wieś świadczyła poradlne dla zamku w Międzyrzeczu, zaś w 1580 roku Sebastian i Piotr Gorzyccy płacili pobór z pięciu łanów, 18 zagrodników, pięciu komorników i trzech kolonistów. W 1784 roku w Gorzycy znajdował się most na Obrze. Dziedzicem był wówczas Zygmunt Kalkreuth. W 1846 roku właścicielem majątku był Konstanty Kalkreuth. Wieś liczyła 42 domy i 263 mieszkańców. Pod koniec XIX wieku wieś składała się z części chłopskiej (31 domów i 190 mieszkańców) i dworskiej składającej się z 18 domów i 217 mieszkańców. W 1892 roku koło wsi wytyczono linię kolejową, a w 1912 roku wybudowano stację. W 1919 roku wieś liczyła 445 mieszkańców w 1925 roku – 308, a w 1939 roku – 455.

Kościół

Początki kościoła sięgają XIV wieku, W dokumencie z 1303 roku wymieniono plebana Jana. Znane są też imiona innych plebanów: Błażej (1419) i Stefan (1427-1435) oraz Jan (1469). Kościół należał do jurydyki biskupów poznańskich. Jeszcze 1564 roku wieś płaciła biskupstwu dziesięcinę z ośmiu łanów. W 1640 roku kościół został przejęty przez protestantów, a jego kolatorami zostali przedstawiciele rodzin Lukow i Lessow. Pierwotny kościół został rozebrany w 1 ćw. XVIII wieku. Obecna świątynia pochodzi z 1736 roku i została wybudowana na fundamentach starszej świątyni. Fundatorami świątyni była rodzina Kalkreuth. W 1777 roku budowla uległa pożarowi jednak szkody nie były duże, skoro po krótkim remoncie świątynię przywrócono do użytkowania. Z przełomu XVIII i XIX wieku lub początku XIX wieku pochodzi mauzoleum grobowe oraz drewniana, wolnostojąca dzwonnica. W sąsiedztwie mauzoleum zachowała się kamienna płyta nagrobna Georga Wilhelma von Seydlitz z 1782 roku (zmarł w 1757 roku). 

Kościół to budowla założona na planie prostokątnym z trójbocznym zamknięciem partii ołtarzowej. Budowla została wzniesiona w konstrukcji ryglowej na masywnej, kamiennej podbudowie. W sensie architektonicznym jest to budowla prostopadłościenna z nadbudowaną w 1777 roku po stronie północnej wieżą dzwonniczą zwieńczoną barokowym hełmem z latarnią. Wnętrze świątyni jest jednoprzestrzenne, nakryte stropem belkowym. Pierwotnie we wnętrzu znajdowały się empory, z których zachowała się jedynie północna i słupy wzdłuż ścian podłużnych Do czasów obecnych w kościele znajduje się oryginalna, ceglana posadzka. Pokrycie połaci dachowych stanowi dachówka ceramiczna karpiówka kolorze ceglastym, natomiast wieża opierzona została arkuszami blachy miedzianej. Historyczne wyposażenie zachowało się w niewielkim stopniu. W zbiorach Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej znajdują się lichtarze z 1694 roku, rzeźba, portret trumienny i tablice herbowe.

Wystrój i wyposażenie wnętrza:

  • ołtarz barokowy, pierwotnie ambonowy pochodzący z czasu budowy kościoła, z architektonicznym retabulum złożonym ze zdwojonych kolumn kompozytowych, belkowania i akantowego zwieńczenia;
  • ołtarz boczny pochodzący z mauzoleum – klasycystyczny z 1 połowy XIX wieku, architektoniczny, dwukondygnacyjny z obrazem MB Nieustającej Pomocy;
  • ołtarz boczny – dwufazowy, pochodzący z XIX wieku;
  • fragment ambony ołtarzowej usytuowany przy filarze dawnej empory po stronie zachodniej.

Dzwonnica

Dzwonnica została wybudowana na przełomie XVIII i XIX wieku (być może około 1804 roku w związku fundacja dzwonów) w sąsiedztwie kościoła, po jego południowej stronie. Budowla została wzniesiona w konstrukcji ryglowej na planie czworobocznym i posadowiona na murowanej podbudowie. Dzwonnica jest prostopadłościenna, dwukondygnacyjna, nakryta dachem dwuspadowym, krytym dachówką ceramiczną karpiówką. W obrębie pierwszej kondygnacji, w belkach podwalinowych osadzone zostały masywne słupy, wzmocnione ryglami i stężone ukośnymi zastrzałami. Ściany zewnętrzne dzwonnicy były pierwotnie szalowane deskami. Obecnie zachował się szalunek w dwóch ścianach zewnętrznych i szczytach. W górnej kondygnacji między słupami wprowadzono ukośne zastrzały, stężone w belkach ryglowych i oczepowych. Dwa wejścia do wnętrza znajdują się po stronie północnej. Komunikację między kondygnacjami stanowią drewniane schody jednobiegowe z zachowaną poręczą. W 1 połowie XX wieku wykonano remont budowli, polegający na jej wzmocnieniu, poprzez stężenie zastrzałami od wnętrza ściany zachodniej i południowej oraz wprowadzeniu drewnianych, poprzecznych belek, a także stalowych obejm. W górnej kondygnacji znajduje się dzwon z 1924 roku odlany przez firmę Strömer z Erfurtu, zamocowany do jarzma.

Literatura: C. Nowakowski, C. Witek, W. Witek, Katalog architektury sakralnej gminy Międzyrzecz, t. XXV, cz. 1 i 2, Szczecin 1997; M. Tureczek, Zabytki w krajobrazie kulturowym Międzyrzecza i okolic, Międzyrzecz 2012, s. 152-167; Zabytki północnej części województwa lubuskiego, pod red. J. Lewczuk, B. Skaziński, Gorzów Wlkp.-Zielona Góra, 2003, s. 83-84.


ŚWIĘTY WOJCIECH

Miejscowość położona jest w odległości 2 km na zachód od Międzyrzecza. Jej początki związane są z eremem benedyktynów, którzy ok 1002 roku zostali sprowadzeni przez Bolesława Chrobrego. Według Thietmara erem i wieś znajdowały się na terenie należącym do miasta. Pierwsza wzmianka na temat miejscowości pochodzi z 1259 roku i związana jest z przywilejem immunitetowym nadanym przez Bolesława Pobożnego na rzecz mieszkańców wsi oraz nadaniem dla rektora kościoła Jana jednego łana ziemi wraz z połowem bobrów. Parafia św. Wojciecha zaczęła w 2 połowie XV wieku tracić na znaczeniu na rzecz kościoła farnego w Międzyrzeczu. Dekret biskupi z 1470 roku zakazywał składania danin na rzecz kościoła w Świętym Wojciechu. Na początku XVI wieku kościół został podporządkowany parafii międzyrzeckiej. W 1518 roku kościołem administrował pleban międzyrzecki Maciej. Dopiero w 1551 roku biskup poznański Benedykt Izdebski utworzył w Świętym Wojciechu parafię z plebanem Szymonem. W 1580 roku wieś obejmowała sześć i pół łana, na których osadzonych było 10 zagrodników i sześciu komorników. Według lustracji dóbr królewskich w 1790 roku wieś liczyła dziewięć domów kmiecych i 10 komorniczych. W 2 połowie XIX wieku Święty Wojciech liczyła 248 mieszkańców. Pod koniec stulecia podobnie: 27 domów i 286 mieszkańców. W latach 20. XX wieku odnotowano dwa gospodarstwa chłopskie liczące ponad 100 ha.

Kościół

Najstarszy kościół wznieśli benedyktyni. Była to świątynia pw. św. Wojciecha. Budowla spłonęła w 1476 roku prawdopodobnie wskutek nieostrożności plebana Mikołaja, który zobowiązał się wystawić, nowy, drewniany kościół. Dla odbudowanej świątyni odlano dzwon. Po zajęciu kościoła farnego w Międzyrzeczu przez innowierców, biskup poznański Benedykt Izdebski utworzył w Świętym Wojciechu parafię z plebanem Szymonem z Pszczewa. Pod koniec XVI wieku tutejszy kościół również został zajęty przez innowierców. W 1603 roku Katolicy odzyskali kościół i włączyli do parafii św. Jana Chrzciciela w Międzyrzeczu. Według lustracji z 1724 roku świątynia znajdowała się w złym stanie technicznym: kościółek ten był drewniany, ale tak podupadły, że go musiano podporami od upadku powstrzymywać. Obecna świątynia została wybudowana w 1790 roku. Przypuszcza się, że część elementów konstrukcyjnych świątyni wykorzystano z poprzedniej budowli sakralnej. Z poprzedniego kościoła przeniesiono również dwa gotyckie dzwony, które zdemontowano na cele wojenne w 1917 roku.

W swym obecnym kształcie jest to skromna budowla założona na planie prostokątnym, zamknięta w partii ołtarzowej trójbocznie oraz  z czworoboczną wieżą dzwonniczą po stronie północnej. Świątynia została wzniesiona w konstrukcji ryglowej na murowanej podbudowie. Wieża jest prostopadłościenna zwieńczona barokowym hełmem z latarnią. Wnętrze jest jednoprzestrzenne z dostępem do wnętrza w przyziemiu wieży. Po stronie północnej nawy znajduje się empora muzyczna. Obecne pokrycie połaci dachowej korpusu i wieży stanowią arkusze blachy ocynkowanej. 

Wystrój i wyposażenie wnętrza:

  • dzwon z 1924 roku wykonany przez firmę Heinrich Ulrich z Apoldy;
  • figura Dobrego Pasterza z 1 połowy XIX wieku o charakterze ludowym.

Literatura: C. Nowakowski, C. Witek, W. Witek, Katalog architektury sakralnej gminy Międzyrzecz, t. XXV, cz. 1 i 2, Szczecin 1997; M. Tureczek, Zabytki w krajobrazie kulturowym Międzyrzecza i okolic, Międzyrzecz 2012, s. 208-210; Zabytki północnej części województwa lubuskiego, pod red. J. Lewczuk, B. Skaziński, Gorzów Wlkp.-Zielona Góra, 2004, s. 113-114.


Klępsk. Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

Pierwsza wzmianka o miejscowości Klępsk pochodzi z roku 1314. Zachodnia ściana nawy najstarszej budowli kościelnej zachowała się do dzisiaj i została wydatowana metodą dendrochronologii na okres pomiędzy rokiem 1367 a 1377. Z końca XV wieku pochodzi zachowany do dzisiaj późnogotycki ołtarz główny. Pierwszy ewangelicki pastor Baltazar Nievus objął parafię w 1576 roku. W tym okresie przebudowano ściany boczne prezbiterium i nawy z konstrukcji zrębowej na konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym. We wnętrzu wzniesiono empory integralne.

Prawdopodobnie tuż przed rokiem 1586 dostawiono zewnętrzny przedsionek prowadzący na emporę południową. Na lata od 1586 do 1593 datowana jest budowa lub przebudowa zakrystii, mająca na celu stworzenie loży kolatorskiej na poziomie drugiej kondygnacji. Polichromie o tematyce zaczerpniętej ze Starego i Nowego Testamentu, wzbogacające sklepienie pozorne prezbiterium i strop nawy powstały około 1600 roku. W 1657 roku odbudowana została wieża, która spłonęła w okresie wojny trzydziestoletniej. Kolejne znaczące prace remontowe miały miejsce w latach 20. XX wieku. 

Kościół w Klępsku składa się ze zbliżonej do kwadratu nawy, prostokątnego prezbiterium od strony wschodniej i wieży na zachodzie. Od północnej strony do prezbiterium przylega przybudówka z zakrystią i przedsionkiem. Kaplica przylega do przybudówki od strony zachodniej. Przy ścianie południowej znajduje się natomiast przedsionek ze schodami prowadzącymi na emporę.

Elewację wschodnią świątyni tworzy wiązana na zrąb ściana prezbiterium oraz otynkowana ściana zakrystii. Elewacja południowa prezentuje się w postaci szkieletowych ścian prezbiterium i nawy oraz odeskowanej ściany wieży. Zachodnia, wieńcowa elewacja nawy przesłonięta została oszalowaną wieżą. Północna elewacja utworzona jest z odeskowanej ściany wieży, szkieletowej ściany nawy z drewnianą galerią zewnętrzną, częściowo przysłoniętą otynkowaną kaplicą oraz otynkowanymi dwukondygnacyjnymi ścianami zakrystii i przybudówki.

W 1954 roku przeprowadzono konserwację gotyckiego poliptyku, w 1973 oczyszczono i zabezpieczono polichromie wnętrza. W latach 1990 do 1993 położono nowy gont na dachach, wykonano obróbki blacharskie, wyremontowano elewację i wymieniono podłogi w prezbiterium. Do roku 1997 systematycznie prowadzono konserwację wystroju i wyposażenia wnętrz.

Tekst w/g M. Szymańska-Dereń
Źródło: Kościoły zrębowe i szkieletowe województwa lubuskiego


Kosieczyn. Kościół pw. śś. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza

Pierwsze wzmianki o Kosieczynie pojawiły się w 1344 r. Kościół wiejski o konstrukcji zrębowej został ufundowany przez rodzinę Macieja Warthy (Watta) z Nądni. Wykonane w 2006 r. przez profesora Tomasza Ważny badania dendrochronologiczne pozwoliły na przyjęcie 1389 roku, jako najbardziej prawdopodobnej daty budowy świątyni. Za pewnik można przyjąć przełom XIV i XV stulecia. Więźba dachowa wykonana została w 1417, a wieża w 1431 roku. O konsekracji kościoła przez biskupa poznańskiego Alberta II Jastrzębca w roku 1408 wspominają źródła pisane. Akta wizytacyjne z roku 1783 odnotowują trzy ołtarze znajdujące się w kościele.

Kościół wzniesiono w konstrukcji zrębowej na rzucie prostokąta z wyodrębnionym, nieco węższym prezbiterium i zakrystią w konstrukcji szkieletowej na jego przedłużeniu. Dodatkowo wzbogacono go o wieżę w konstrukcji szkieletowej. Całość elewacji została oszalowana dopiero w XX wieku. Do wnętrza prowadzą dwa wejścia: w przyziemiu wieży od strony zachodniej oraz przez zakrystię od strony wschodniej. Niegdyś jedno z wejść znajdowało się w ścianie północnej prezbiterium. Układ otworów okiennych pochodzi prawdopodobnie z końca XIX lub z początku wieku XX. Pierwotnie otwory były umieszczone niżej.

W latach 1956 do 1958 przeprowadzono prace remontowo-zabezpieczające. Ołtarze, ambonę i konfesjonał odnowiono 1976 roku. W roku 1979 wymieniono szalunek zewnętrzny, a w 1980 zmodernizowano wnętrza. Ostatnie lata to okres przywracania dawnej świetności świątyni w oparciu o dokładne badania konserwatorskie. Kościół otrzymał nowy szalunek i pokrycie dachu gontem. Stabilizację konstrukcji osiągnięto dzięki wprowadzeniu ściągów w partii więźby dachowej. Obecnie trwają dalsze badania i prace mające na celu wyeksponowanie konstrukcji zrębowej kościoła wraz z dekorującą ją polichromią. Przywrócona zostanie także posadzka ceramiczna na pierwotnym, niższym poziomie.

Tekst w/g M. Szymańskiej-Dereń
Źródło: Kościoły zrębowe i szkieletowe w województwie lubuskim


Chlastawa

Kościół w Chlastawie to najstarszy z zachowanych na terenie historycznej Wielkopolski zborów protestanckich. Jest on datowany na rok 1637 rok, ołtarz i polichromie ufundowano rok później (polichromia autorstwa Krzysztofa Penzeliusa).

Wcześniej stała w tym miejscu katolicka kaplica z 1493 roku, która w roku 1635 roku została spalona. Fundatorem nowej świątyni był pochodzący z Czach Radislaw Miesitschka, służący u króla Szwecji Gustawa Adolfa. W pierszym okresie kościół pełnił rolę tzw. kościoła granicznego, otwartego dla mniejszości protestanckiej z niedalekiego Śląska.

W latach od 1655 do 1660 kościół został splądrowany, a wyposażenie zniszczone. Lata następne to okres bogaty w dary i fundacje. W 1680 roku świątynia otrzymała nową polichromię wnętrza i loży kolatorskiej. Prace budowlane przypadają na lata 1690 i 1692, kiedy to wzniesiono dzwonnicę z bramą, a następnie dobudowano zakrystię.

W XIX wieku kościół popadł w ruinę i groziła mu rozbiórka. Zapobiegł jej ówczesny właściciel Chlastawy Seweryn Zakrzewski, wsparty przez Kämmera – konserwatora prowincji poznańskiej. W latach od 1907 do 1911 zabytek wyremontowano, dobudowano m.in. emporę organową i wzniesiono nową wieżę wzbogaconą izbicą, wzorowaną na kościele w Kowianach na Opolszczyźnie. Konserwację polichromii przeprowadził prof. Kutschmann z Berlina.

Prace konserwacyjne przeprowadzono w okresie po II wojne. Z ważniejszych przedsięwzięć należy wymienić częściową konserwację polichromii w roku 1980, osuszenie ścian w 1993, renowację dachu i wymianę szalunków w 1998 i 2000 roku. Obecnie stan dachu wymaga ponownie podjęcia niezwłocznych działań ratunkowych. Niektórzy badacze przyjmują, że nowy kościół powtarza schemat architektoniczny poprzedzającej go budowli. Wskazywać na to ma charakterystyczne otwarte wiązanie dachu na podciągu wsparte na jednym słupie. Kościół wzniesiono na planie prostokąta z trójbocznym zamknięciem na wschodniej stronie. Do bryły głównej od strony wschodniej przylega wieża na planie kwadratu, a od zachodniej siedemnastowieczna zachrystia. Do dłuższych boków kościoła przylegają kruchty na planie prostokąta. Od 1957 kościół jest rzymskokatolickim kościołem filialnym parafii w Zbąszynku.


Rokitno – Sanktuarium Maryjne

Kościół – dzisiejsze sanktuarium – został wzniesiony po środku wsi, z inicjatywy opata cystersów bledzewskich Józefa Michała Górczyńskiego. W jego zamyśle budowla miała stać się architektoniczną oprawą obrazu Matki Boskiej. Już jego poprzednik, Józef Gurowski, rozpoczął w 1707 roku budowę kościoła na jednym z okolicznych wzgórz, jednak realizacja tej świątyni nie została zakończona. W 1742 roku opat Józef Michał Górczyński zawarł kontrakt na budowę kościoła z królewskim architektem Karolem Marcinem Frantzem Młodszym. Prace zostały ostatecznie zakończone w 1756 roku za czasów opata Michała Józefa Loki, który był zarazem fundatorem wystroju i wyposażenia wnętrza.

Monumentalna dekoracja freskowa w kościele pielgrzymkowym w Rokitnie przez prawie 70 lat była uznawana przez badaczy historii rokitniańskiej parafii i sanktuarium Matki Boskiej Cierpliwie Słuchającej oraz historyków sztuki na Ziemi Lubuskiej za dzieło śląskiego malarza, Georga Wilhelma Neunhertza (1689–1749). Wyniki przeprowadzonych ostatnio szczegółowych badań dekoracji freskowej w rokitniańskim kościele każą definitywnie wykluczyć tę pracę z dorobku śląskiego mistrza.

Odkryta na przedstawieniu Wizja św. Franciszka z Asyżu sygnatura Arculario Pinxit nie pozostawia wątpliwości, iż twórcą dekoracji freskowej w kościele pielgrzymkowym w Rokitnie był włoski malarz Francesco Arculario, czynny w Rydzynie w służbie hrabiego Aleksandra Józefa Sułkowskiego. W Rokitnie oprócz malowideł freskowych wykonał on także obrazy: Św. Jacek Odrowąż i Bł. Wincenty Kadłubek, które znajdują się w ołtarzach bocznych w tamtejszej świątyni. Arculario zmarł w Rydzynie 21 XI 1752 roku. Okres jego działalności na terenie Wielkopolski trwał niecałe pięć lat. Data śmierci malarza wyznacza także czas powstania malowideł w kościele pielgrzymkowym w Rokitnie, które najprawdopodobniej zostały wykonane w latach 1750–1752, po zakończeniu prac artysty nad niezachowaną dekoracją freskową w kościele parafialnym w Rydzynie.

Kościół posiada formę trzynawowej hali z dwuwieżowa fasadą po stronie południowej oraz trójbocznie zamkniętym prezbiterium po stronie północnej, ujętym przez zakrystie. Fasada została zwieńczona tympanonem, a w półkolistych wnękach umieszczono figury świętych zakonników. Elewacje zostały opięte pilastrami, a otwory okienne i drzwiowe podkreślone płycinami i opaskami. Nawy nakryte są sklepieniem żaglastym, dekorowanym malowidłami przedstawiającymi sceny z życia Najświętszej Marii Panny oraz scenami ze Startego i Nowego Testamentu. Na wyposażenia wnętrza składa się ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Rokitniańskiej, ołtarze boczne, stalle, ambona, sakramentarium, chrzcielnica oraz prospekt organowy.